Fort 49 1/2a Mogiła


Opis:

Informacje:

Fort 49 1/2a Mogiła powstał w latach 1895-96 jako mały międzypolowy fort przystosowany do obrony bliskiej. Jego zadaniem była obrona traktu sandomierskiego i skarpy wiślanej w Mogile. Ponadto ochraniał przedpole fortu Kopiec Wandy oraz kontrolował dolinę Wisły przy pomocy sprzężonej baterii. Jest to obiekt względem konstrukcyjnym niemal identyczny jak fort 41a Mydlniki, różniącym się właściwie tylko opracowaniem detali. Fort charakteryzował się spłaszczonym narysem wału z trzema profilami czołowymi i dwoma barkami. Posiadał klasyczną, typową dla podobnych dzieł obronnych otwartą fosę. Przy drodze rokadowej mieściła się nieobronna wartownia na czas pokoju. Wjazd do fortu był od zachodu. Blok koszarowy mieścił dwie duże sale sypialne, sanitariaty na skrzydłach oraz pomieszczenia gospodarcze i administracyjne. Przedsionki mogły w warunkach oblężenia i ostrzału pełnić funkcję małych schronów pogotowia. Koszary zostały zostały połączone ze schronem głównym wąską przelotnią. Z przedsionków schronu wiodły bezpośrednie wyjścia na wał piechoty. Fortecznego zapola strzegła wysunięta z bloku koszarowego niska kaponiera ryglująca wjazd na plac broni. Oprócz usytuowanej centralnie w osi symetrii założenia, głównej bramy, w północnym skrzydle istniało wąskie wejście boczne. Na nasypie okrywającym schron główny znajdowała się pancerna wieża obserwacyjna lub dwie wieże po obu stronach schronu. W przelotni po prawej stronie przy ścianie sieni usytuowano studnię głębinową. Obiekt ogrzewano kilkoma piecami i oświetlano lampami naftowymi. Ściany fortu wykonano z cegły, a konstrukcję stropów zastosowano stalowo-betonową. W celach maskujących na zewnętrzny obrys fosy wprowadzono zieleń. Dodatkowo aby złamać kształtne widoczne doskonale z samolotu światłocienie wprowadzono zadrzewienia na wale przy północnym wyjściu ze schronu głównego. Sprzężone baterie artyleryjskie fortu Mogiła brały udział w działaniach wojennych podczas tzw. I bitwy o Kraków, która rozegrała się w dniach 16-25 listopada 1914 roku na obszarze północnego przedpola twierdzy.

Uzbrojenie:

4x8 cm M.75 na wałach

Artyleria: 2 oficerów + 49 szeregowych
Piechota: 2 oficerów + 130 szeregowych
Pionierzy: 1 oficer + 6 szeregowych
Lekarz: 1

Grupa fortów Mogiła i Kopiec Wandy posiadała prawdopodobnie sześć baterii obrony dalekiej. Najdłużej przetrwała bateria B3, splantowana w latach 60-tych XX wieku, oraz B2 przyległa od północy do fortu Wanda zdewastowana kilkanaście lat wcześniej. Od północy forty osłaniał szaniec FS VI-2.


Dalsze losy:

W latach 1939-45 w forcie mieściły się koszary i magazyny niemieckiej służy budowy lotnisk. Prawdopodobnie pod koniec 1944 roku w lewy bark wału fortecznego wbudowano czytelne do dzisiaj ziemne stanowisko ciężkiej broni piechoty. W okresie budowy Nowej Huty w forcie kwaterowali robotnicy. Następnie obiekt został opuszczony i rozpoczął się proces jego powolnej dewastacji, której najdotkliwszym aktem okazała się całkowita niwelacja wału zapola i obwałowań baterii artyleryjskiej na południowym barku fortu. W niewyjaśnionych okolicznościach przekopano także część wału fortecznego przy południowym wyjściu ze schronu głównego. W trakcie rozbudowy kombinatu w obrębie zapola wybudowano przepompownię gazu hutniczego i kompleks nieestetycznych garaży. Obiekt zachowany jest w dość dobrym stanie. Wnętrze koszar z wyjątkiem drobnych zmian przetrwały w pierwotnej postaci. Zdemontowano natomiast elementy pancerne: stalowe okiennice i drzwi. Skradziono także pompę służącą do czerpania wody ze studni. Z pancerzy ocalała jedynie oryginalna brama i płyty w strzelnicach kaponiery. Nadal zachowała się część drogi rokadowej (150 metrowy odcinek), oraz budynek dawnej nieobronnej wartowni. W 2014 roku fort przeszedł renowację stropodachu.

Stan zachowania obiektu: zachowany


Materiały:


Zdjęcia: