Fort 49 Krzesławice


Opis:

Fort 49 Krzesławice powstał w latach 1881 - 1886 w miejscu drewniano-ziemnego szańca (1872 - 1878). Jednowałowy fort artyleryjski swoją nazwę wziął od pobliskiej wsi Krzesławice. W lecie 1914 fort reprezentował już pełną gotowość bojową. W dniach 18-20 listopada tego samego roku artyleria fortu bierze udział w odparciu ataku Rosjan. Fort posiada narys pięcioboku, z półbastionowym rozwinięciem koszar szyjowych. Główny element obrony to wał ziemny osłaniający odkryte stanowiska dla dział, umieszczone pomiędzy poprzecznicami (mieszczącymi 14 małych schronów pogotowia), poprzedzony suchą fosą. Fosa pierwotnie broniona była trzema kaponierami oraz otaczającym wał murem Carnota, usuniętym przed 1914 r. W partii szyjowej fortu znajdowały się koszary rozwinięte półbastionowo dla obrony placu broni, zaś w centralnej partii dzieła - schron główny, pierwotnie mieszczący skład broni i amunicji. W okresie międzywojennym fort znajdował się w posiadaniu Wojska Polskiego i pełnił funkcję magazynową. Dodatkowo w okolicach roku 1930 na forcie zamontowany został maszt nasłuchowy radiostacji polskiego kontrwywiadu, która zbierała m.in. materiał do rozszyfrowania Enigmy. Na początku II wojny światowej fort przejęli Niemcy i wywieźli z niego całą zgromadzoną amunicję. Od 11 listopada 1939 roku do 15 października 1941 roku w forcie (a dokładniej w fortecznych fosach) miały miejsce egzekucje polskich patriotów - więźniów z Montelupich i więzienia w klasztorze św. Michała w Krakowie. Pod koniec 1945 roku (od 15 października do 6 grudnia) nastąpiła ekshumacja 440 zwłok z 29 grobów i przeniesienie ciał do zbiorowej mogiły na zapolu fortu. Po zakończeniu wojny fort stosunkowo szybko został przekazany w użytkowanie cywilne. W latach 1949-52 był on hotelem robotniczym dla ekip budujących Nową Hutę. Przez kolejne 30 lat postępowała wyraźna dewastacja miejsca mordu. Na mocy decyzji władz Nowej Huty w połowie lat 70. kaponiery północną i wschodnią zasypano, a zachodnią wysadzono w powietrze, mimo że stanowiły one miejsca egzekucji. W roku 1978 teren ten został przekazany władzom osiedlowym i przeznaczony na ogródki działkowe. W maju 1994 roku oficjalnie przekazano Fort 49 Krzesławice Młodzieżowemu Domowi Kultury na Stoku. Od tego momentu fort jest remontowany i jak na razie udało się odnowić koszary szyjowe służące jako Młodzieżowy Dom Kultury (mieszą się w nich m.in. siłownia czy sala muzyczna), a także odsłonięto dwie zachowane kaponiery - północną i wschodnią. Dalej w opłakanym stanie wały artyleryjskie gdzie do dziś stoją opuszczone altanki ogrodowe, a w dawnych schronach pogotowia mieszczą się piwnice i kurniki.


Materiały:


Zdjęcia: