Fort 44 Tonie


Opis:

Fort artyleryjski 44 Tonie, nazywany również Syberia powstał w latach 1883 - 1885, w miejscu dawnego szańca z 1879 roku. Strzegł on północno - zachodniego narożnika zewnętrznego pierścienia Twierdzy Kraków oraz Traktu Olkuskiego. W latach 1902-1909 fort przeszedł kompleksową modernizację. Całkowitemu przekształceniu uległ wał artylerii, odtąd pozbawiony działobitni i poprzecznic ze schronami pogotowia i przeznaczony dla piechoty. Blok koszar szyjowych oraz blok tzw. schronu głównego otrzymały wzmocnienia konstrukcyjne (sumaryczna grubość stropów, jak i ścian narażonych wynosi przeciętnie 2,5 metra)czyniące go odpornym na trafienia granatów kalibru rzędu 28 cm. Oprócz tego, wyposażono go w dwie baterie pancerne (każda dla dwóch wież wysuwalno - obrotowych Senkpanzer M. 2, z armatami szybkostrzelnymi kalibru 8 cm), schron czołowy - podwalnie dla piechoty z kopułą pancerną dla obserwatorów, wyposażoną w lunety Zeissa, oraz pancerny tradytor dla czterech armat 8 cm do strzelnic minimalnych, modelu M. 98. Zestaw uzbrojenia uzupełniało 6 starych armat 15 cm. M. 61 w otwartych stanowiskach baterii odkrytej w centrum fortu i armaty kazamatowe do obrony fos, w tym nowoczesne 6 cm armaty M. 99 broniące fosy szyjowej. Standard odporności nowych bloków kazamatowych był podobny, jak starych wzmocnionych - przeciętnie 2,5 m stalobetonu (warstwa betonu na stalowych profilach dwuteowych). Dokonano także zmian w układzie komunikacji wewnętrznej, "podłączając" nowo zbudowany schron czołowy na wale oraz środkowy schron pogotowia baterii odkrytej do poterny głównej fortu. Modernizacja była bardzo kosztowna, całkowity łączny koszt budowy i modernizacji wyniósł aż 2 936 406 koron. Była to suma około dwu - dwu i półkrotnie większa niż koszt typowego, nie modernizowanego fortu artyleryjskiego z lat 80. i aż sześcio - siedmiokrotnie większa niż koszt małego fortu pancernego obrony bliskiej z lat 90. Modernizacja nie została ukończona - nie objęła kaponier (poza kazamatą obrony fosy szyjowej). Wzmocniono je prawdopodobnie dopiero podczas wojny, w sposób prowizoryczny; nota bene, prac tych nie ukończono. W roku 1914 fort - mimo pewnych niedostatków posiadanego zestawu uzbrojenia - należał do najnowocześniejszych i najsilniejszych fortów twierdzy, bezsprzecznie miał też największą odporność na ostrzał. Jego etatową załogę po modernizacji tworzyć miało 428 ludzi, w tym 11 oficerów. Etatowe uzbrojenie obejmowało 6 armat 15 cm (149,1 mm) w baterii odkrytej, 4 armaty 8 cm (76,5 mm) w wieżach pancernych, 4 armaty tego samego kalibru (acz innego typu i z inna amunicją) w tradytorze, 4 armaty 9 cm (87,6 mm) w kaponierze czołowej, 2 armaty 6 cm (57 mm) do obrony fosy szyjowej i 8 karabinów maszynowych (przenośnych). Fort nie uczestniczył w walkach podczas I wojny światowej, rozgrywały się one na jego dalszym przedpolu, poza strefą donośności jego armat. Obiekt został uszkodzony w 1944 roku przez wysadzenie jednej z kopuł wraz z wielkim tradytorem zachodnim. Od 2008 roku dzięki fundacji "Janus" powstaje w nim muzeum Otwarta Twierdza.


Materiały:


Zdjęcia: