Fort 38 Śmierdząca Skała


Opis:

Fort 38 Śmierdząca Skała (nazywany także Skała), tak zwany główny artyleryjski, dwuwałowy, pancerny, zbudowany około 1878 roku, jako dzieło półstałe, całkowicie przebudowany w latach 1884-86 na fort pancerny jednowieżowy. Z racji swojego usytuowania oraz kształtu przyjął status fortu górskiego. Nazwa Śmierdząca pochodzi od pobliskiej wsi Kryspinów, która właśnie taką nazwę nosiła we wcześniejszych latach. Fort wyróżniał się potężną, dwudziałową wieżą Grusona (dotychczas stawianą wyłącznie na pancernikach), w której zamieszczono armaty Kanone M80. Dwa działa kalibru 120 mm posiadały donośność ośmiu kilometrów. Ze względu na lokalizację i służbę fortu, wszelkie elementy obronne musiały być w nim zminimalizowane. W ten sposób zastąpiono rozległe wały ziemne płaszczami żeliwnymi. Spowodowało to, że fort otrzymał duże, masywne i wytrwałe metalowe czapy służące do ochrony konkretnych elementów. W takiej postaci fort Skała przetrwał przez następne lata, wraz z pierwszą wojną światową, w której raczej nie brał bezpośredniego udziału. W czasie okupacji niemieckiej fort służył z początku jako punkt zaopatrzeniowy, jednak później urządzono w nim więzienie dla jeńców sowieckich. O surowości niemieckich komendantów wobec jeńców krążyły opowieści między okolicznymi mieszkańcami. Nawet w forcie widniał kiedyś napis po niemiecku: 'Kanibalizm będzie karany śmiercią'. Pod koniec wojny, kiedy niszczone były dowody na działalność Niemców, w forcie urządzono skład farb i lakierów. Od 1953 roku fort służy Krakowskiemu Obserwatorium. Największą stratę poniósł około 1963 roku, kiedy to zlikwidowano wieżę Grusona. Jako, że żadne muzeum nie chciało jej przyjąć, została ona ostatecznie stracona w hucie im. Lenina.

Dodatkowo wokół fortu rozciągają się bardzo dobrze zachowane okopy. W jednym miejscu widać skalną rozpadlinę, która mogła być napoczętą lub wysadzoną kawerną fortu. Oprócz tego na zapolu można spotkać właz jednej z dwóch studni jakie posiadał fort. Druga wewnątrz koszar została zlikwidowana.


Materiały:


Zdjęcia: